Gelezen door: André Oyen (3553 boeken)

Citaat: "Ze was meer dan dubbel zo oud als dit wicht. Ze had zich steeds als een ruimdenkend persoon beschouwd, maar dat Walter zich vergreep aan deze halfwas trof haar als obsceen."

Heldere hemel is een fictief verhaal gebaseerd op een waargebeurd voorval uit 1989. In de nadagen van de Koude Oorlog stortte een onbemande Sovjet-Russische MiG-23 neer in Kooigem, een dorp in de buurt van Kortrijk. Een kleine gebeurtenis op het wereldtoneel, maar een noodlottig drama voor een familie. Eén van de gezinsleden kwam bij het ongeval om het leven. Voor Lanoye was dit incident slechts de aanleiding voor een tragikomisch verhaal.

Heldere hemel brengt drie plekken samen. Van op een Poolse basis stijgt een MIG op, bestuurd door een Russische piloot die er van jongs af aan van had gedroomd de hemel letterlijk te bestormen. Maar die dag loopt het mis. Zijn schietstoel slingert hem uit de haperende straaljager die zich als bij wonder onmiddellijk herstelt en onbemand naar West-Europa doorraast. Op de NAVO basis van Casteau wacht een chief of staff op zijn baas die opgehouden wordt in een Brussels file. Een tot hoofdredacteur opgeklommen staaldraadfabrikant gelooft niet in de primeur van zijn ervaren adjunct. En in Kooigem ontspint zich een echtelijk drama.
Vera Van Dijck verneemt die morgen dat haar man al een jaar lang met een ex-vriendin van zijn zoon aanpapt. Zij laat meteen alle deursloten veranderen. Een confrontatie met de jonge vrouw loopt uit op een theatrale botsing tussen echtgenote en minnares. Als Vera de zuur verdiende Vlaamse haciënda verlaat om tijdig de bankkluis open te maken, is alleen zoon Peter nog thuis. Hij komt van een popconcert en is door een Hollands lief zo vol embouchure (ken je dit woord niet dan moet je zeker dit boekje lezen) verwend dat hij plots van een stinkende hippie in een moderne jongen verandert. Ze is dan ook trots op haar mooie zoon die over het huis waakt terwijl zij haar wraakmissie gaat uitvoeren.

Tom Lanoye vult het verhaal uit de realiteit op met allerhande bijzondere grappige randdetails die het leven in o dierbaar Belgenland soms verwarrend maar ook fascinerend maken. Het Boekenweekgeschenk levert meestal lawines van kritiek op, vooral van Nederlandse critici. Bernlef, Arthur Japin, Kader Abdolah, van hun toch best te pruimen prestaties bleef geen spaander meer heel. Van wat ik nu links en ook rechts hoor valt de kritiek nogal mee alhoewel het voor velen wat kort is. Dat geeft niet vind ik persoonlijk. Tom kan op 90 bladzijden meer kwijt dan andere auteurs op 300. Hij geeft elke zin een geladenheid mee die voor een uiterst boeiend en spannend verhaal zorgen. Wel lijkt het werkje duidelijk naar een breed publiek toe geschreven. Het is niet de bombastische zondvloed van woorden die ik zo bij Lanoye bewonder. Af en toe gooit hij er enkele barokke zinnen tussen maar het is niet de orkaan die door Sprakeloos, Het derde huwelijk of De Monstertrilogie raasde. Niet explosief maar wel genietbaar!

Gelezen door: Marc Dilliën (135 boeken)

Citaat: "In het salon wijs je haar de eerste de beste fauteuil aan. Het is die-oh ironie-waarin je man graag onderuitgezakt naar natuurdocumentaires zit te kijken op de BBC. Voor je dat beseft en je je anbod kunt corrigeren, is zij al gaan zitten, haastig en nu toch geïntimideerd. Ze verschanst zich achter haar gekruiste armen, zetelend op een bruggenhoofd van bruin leer en zijden kussens. Kussens die nog geuren naar jouw man."

Tom lanoye maakt van een voetnoot in de recente geschiedenis een literair evenement. Een Mig van het Oostblok stevent onbemand af op het Westen. Deze novelle splitst zich op in twee verhaalljjnen: de reactie van de Navo-opperbevelhebbers op deze alarmfase en het verhaal van de bewoners van het huis dat getroffen zal worden door het neerstortende vliegtuig. In zijn beeldrijke, weergaloze stijl ontwikkelt hij zijn verhaal, met veel rake observaties en personages die geloofwaardig worden neergezet in dit  vreemde avontuur. Vooral de dialoog tussen Vera, de verlaten echtgenote en Carla, de nieuwe vriendin van de overspelige echtgenoot, wordt geschreven op het scherp van de snee, met een Lanoye in topvorm. Hij bewijst met deze novelle dat een goed schrijver niet veel stof nodig heeft, maar dat hij met zijn verbeelding en taal omheen zowat alles een literair web kan spinnen.

Gelezen door: Edith Clabots (15 boeken)

Citaat: "Een wereldrijk mocht nog zo machtig lijken, bedacht Andrej – de vrachtwagens en de wegen onder hem werden snel groter – altijd kwam er een moment dat het zich vertilde. Dat gebeurde nooit meteen. De rot groeide zachtjes, van binnenuit."

De novelle Heldere hemel is een uitgave van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek ter gelegenheid van de Nederlandse Boekenweek 2012 en werd geproduceerd door Uitgeverij Prometheus. De Vlaamse boekhandelaar bood dit boek gratis aan ter gelegenheid van de Literaire Lente 2012.

Andrej Volkonski had altijd al willen vliegen. Niet zoals vogels doen, maar met een echt vliegtuig. Hij schopt het tot piloot bij het elitekorps van de Rode Luchtmacht. Wanneer de motoren van zijn MiG-23 het laten afweten, weet hij zichzelf te redden met zijn schietstoel. Op miraculeuze wijze herstelt zijn toestel zich en vliegt verder op volautomatische piloot, richting België, terwijl Andrej in het Poolse luchtruim aan zijn parachute bungelt en zijn leven overdenkt. In plaats van te vliegen, valt hij en breekt een been.

Op hetzelfde ogenblik is in Bellegem-Kooigem Vera Van Dyck in alle staten. Ze heeft zojuist ontdekt dat haar man Walter haar bedriegt met Clara, een meisje dat jong genoeg is om haar dochter te zijn. Razend laat ze de sloten vervangen van hun dure haciënda die ze nooit heeft gewild in een dorp waar ze nooit wou wonen. Maar Walter wou zijn belangrijkheid bevestigd zien in deze extravagante en onbetaalbare investering die de teloorgang van hun huwelijk zou inluiden. Net wanneer ze een paar glazen dure whiskey achter de kiezen heeft om wat te kalmeren, belt de jonge vrouw aan. Alle goede voornemens van beide partijen ten spijt, komt het tot een zwaar conflict en beide vrouwen trekken alle registers open om elkaar de huid vol te schelden. Niet alleen over de gedeelde echtgenoot, maar ook over de zoon Peter, die blijkt aan de kant te zijn geschoven om plaats te maken voor de vader.

In Casteau, zestig kilometer daarvandaan, buigen de hoofden van de medewerkers van het militaire commandocentrum van de Navo – beter bekend als ‘Shape’ – zich over het probleem van de onbemande MiG, terwijl ze wachten op de generaal die de crisissituatie moet oplossen en vastzit in de Brusselse file. Ondertussen hebben de medewerkers van de Chief of Staff Clark Rogers, de ene een Democraat en de andere een Republikein, al ruzie over de te volgen procedure om de crisis op te lossen. Terwijl ze proberen hun carrière nieuw leven in te blazen, beweegt een miniatuurvliegtuigje zich langzaam van Oost naar West op het grote scherm aan de muur.
 
Ook in een redactiekamer van een kleine krant in Brussel wordt de zaak van het onbemande vliegtuig op de voet gevolgd en maken er twee andere ambitieuze rivalen ruzie over hoe ze deze primeur moeten aanpakken.
 
Kort na het vertrek van Carla dient zoon Peter zich aan. Terwijl hij op het huis past, rept Vera zich naar de bank om de inhoud van de kluis in veiligheid te brengen en het begin van haar nieuwe leven te organiseren. Terwijl ze wordt opgehouden door een tractor, ziet ze een verdacht laagvliegende straaljager voorbij scheren.
 
In de nadagen van de Koude Oorlog, toen de spanningen tussen de twee supermachten – de Verenigde Staten en de toenmalige Sovjetunie – wat luwden, stortte op 4 juli 1989 een onbemande Sovjet MiG-23 op een huis in het West-Vlaamse Bellegem-Kooigem. Heldere hemel is gebaseerd op dit waargebeurde drama, maar de rest van het verhaal is er door Tom Lanoye bij gefantaseerd.  Behendig weet hij alle situaties tot een samenhangend geheel samen te breien en zoals altijd benut hij de kans om de grote en kleine maatschappelijke gebeurtenissen te observeren, van echtscheidingen en Brusselse files tot de Glasnost van Gorbatjov. Op zijn eigen geestige en weergaloze, maar vlijmscherpe wijze weet hij de vinger te leggen op de kleinheid van de mens maar in deze novelle heeft hij zich toch een wat luchtigere toon aangemeten en zijn overdrijvingen en polemiek achterwege gelaten. Het resultaat is een boeiend en vlot verteld boek. Dit vind ik Tom Lanoye op zijn best.

Gelezen door: Peter Geiregat (479 boeken)

Citaat: "Hij slaat hard het beginakkoord aan en geniet van de hemels vette galm. Luider dan ooit. Hij zal hem missen. Deze zolder."

Dit boek is gebaseerd op waargebeurde feiten. Een Russische piloot gebruikt zijn schietstoel. Zijn MIG vliegt verder zonder piloot tot het vliegtuig bij gebrek aan brandstof neerstort in België.

Tom Lanoye heeft er een mooi gezinsdrama van gemaakt. We volgen het verhaal vanuit verschillende standpunten: de Russische piloot, Vera en Peter, het hoofdkwartier van een Europees luchtverkeerscentrum, de redactie van een krant.

Vera heeft net de sloten van haar woning vervangen omdat haar man haar bedriegt met Carla (het vroegere lief van haar zoon Peter). Carla komt op bezoek om haar goede bedoelingen uit te leggen. Het gesprek ontaardt in verwijten en dreigementen.

Tegen die achtergrond vervolgt de MIG zijn weg door het Europese/Belgische luchtruim. Op de redactie van de krant is het verhaal een breekijzer tussen de hoofdredacteur en een journalist. In het luchtverkeerscentrum zien we de besluiteloosheid en de (militaire/politieke) invloeden van buitenaf die niets te maken hebben met de grond van de zaak: het vermijden van slachtoffers op de grond.

Intussen zweeft de schaduw van het noodlot verder samen met de MIG. Lanoye giet dit bekende verhaal in een boek dat uit het leven gegrepen is. Op amper honderd bladzijden laat hij de verschillende verhaallijnen in elkaar lopen. Wat begon als ontrouw wordt heel sterk uitgebouwd tot een intermenselijk drama met een heel sterke ontknoping. Het is bijna verrassend hoe hij mij als lezer tot het einde kon vastklampen met een plot die nochtans gekend is.  

Gelezen door: Ann Horckmans (259 boeken)

Citaat: "

'Hallo, met Vera?  In godsnaam, Walter.  Ik schrik me te pletter.  Besef je wel hoe laat het is?  Wat scheelt er - jij bleef toch slapen op kantoor?  Ik versta er niets van, er is te veel lawaai bij jou, en je lijkt nog dronken ook.  Waar in godsnaam zit je?  Wat?  Zeg dat nog eens! (gaat rechtop zitten) Wat!'

Een klein maar verrassend leuk boekje. 
Op slechts zo weinig bladzijden vertelt Tom Lanoye verschillende verhalen die, hoe onwaarschijnlijk ook, samenkomen in het noodlottige eindpunt. Uiteraard weet de lezer vooraf reeds wat er staat te gebeuren maar evengoed brengt elk hoofdstuk je dichter bij het slot dat verbazend kort maar krachtig is.
Er wordt geen woord te veel geschreven en toch worden hele levens zo duidelijk afgespeeld alsof je een dikke turf voor je hebt.
Met veel dank voor dit geschenkboekje tijdens de Literaire Lente van 2012!