Gelezen door: André Oyen (3553 boeken)

Citaat: "In een veelgebruikte beeldspraak wordt Turkije voorgesteld als brug tussen Oost en West. Deze en vergelijkbare voorstellingen zijn even aan-trekkelijk als problematisch. Hun aantrekkingskracht ontlenen ze aan de pakkende beelden die ze bieden, passende symbolen op het eerste gezicht voor Turkijes ligging in een gebied waar culturele invloedssferen samenkomen. En inderdaad, die ligging heeft geleid tot een grote culturele, religieuze en maatschappelijke variatie, waarbinnen grenzen niet altijd makkelijk aan te geven zijn. "

In een veelgebruikte beeldspraak wordt Turkije voorgesteld als brug tussen Oost en West. Deze en vergelijkbare voorstellingen zijn even aantrekkelijk als problematisch. Hun aantrekkingskracht ontlenen ze aan de pakkende beelden die ze bieden, passende symbolen op het eerste gezicht voor Turkijes ligging in een gebied waar culturele invloedssferen samenkomen. En inderdaad, die ligging heeft geleid tot een grote culturele, religieuze en maatschappelijke variatie, waarbinnen grenzen niet altijd makkelijk aan te geven zijn.

'Standplaats Istanbul', onder redactie van Fokke Gerritsen en Hanneke van der Heijden, verschijnt naar aanleiding van het zestig jaar bestaan van het Nederlands Instituut in Turkije. Fokke Gerritsen is archeoloog en leidt sinds 2006 het Nederlands Instituut in Turkije (Istanbul). Daarnaast is hij als docent verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij leidt opgravingsprojecten in Turkije en doet onderzoek naar vroege boerensamenlevingen. Als directeur van het NIT stimuleert hij de wetenschappelijke studie van Turkije door de tijden heen. Hij ziet het instituut als ontmoetingsplek voor iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis, culturen en samenlevingen van de regio. Hanneke van der Heijden studeerde Taal- en literatuurwetenschap aan de Universiteit van Tilburg en Turkse talen en culturen aan de Universiteit Utrecht. Ze deed onderzoek naar tweetaligheid en werkte als docent Nederlands aan de Universiteit van Ankara. Sinds 2000 is ze werkzaam als literair vertaler en tolk Turks. Ze vertaalde romans en korte verhalen van onder andere Orhan Pamuk, Oguz Atay, Ahmet Hamdi Tanpinar en Yusuf Atilgan. Daarnaast publiceert ze over literatuur uit Turkije.

In boekpublicaties over Turkije zijn culturele onderwerpen al jaren onderbelicht. De aandacht voor Turkije richt zich bijna exclusief op de politieke actualiteit. Maar we doen een land te kort als we het alleen via zijn politieke actualiteit willen begrijpen. Het is niet toevallig dat Nederlanders en Vlamingen die Turkije bezoeken vaak verbaasd zijn: de Turkse samenleving blijkt veelvormiger en dynamischer dan men denkt op grond van pers en publicaties alleen. Culturele ontwikkelingen, nu en in het verre verleden, bieden een verrassende invalshoek. Ze geven een goed beeld van de diversiteit en de dynamiek van een samenleving, beter dan een beschrijving van het politieke leven alleen dat kan. En dat geldt zeker voor Turkije: door haar geografische ligging is Turkije al eeuwenlang het toneel van intensief cultureel contact. Cultureel, historisch en sociaal-wetenschappelijk onderzoek laat zien hoe de samenleving steeds weer is veranderd en verrijkt door contact met culturen, samenlevingen en religies van elders en van andere tijden. Dat is interessant voor wie nieuwsgierig is naar Turkije. Maar ook voor wie meer in zijn algemeenheid geboeid is door vragen op het gebied van culturele uitwisseling, identiteit, eigenheid en de Ander.

'Standplaats Istanbul' biedt een blik op culturele aspecten van Turkije die bij veel lezers in Nederland en Vlaanderen onbekend zijn. In zesentwintig populairwetenschappelijke artikelen komt een breed scala aan onderwerpen aan bod: van de oorsprong van de landbouw tot het cultureel erfgoed in de oude Istanbulse volkswijk Tophane, van Byzantijnse paleizen en Osmaanse publieke kranen tot Turkse soaps en niet te vergeten de koffiecultuur van Istanbul. De Nederlandse en Turkse onderzoekers die de artikelen schreven zijn allen specialisten op hun vakgebied. In een toegankelijke stijl en ondersteund door vele kleurenillustraties vertellen zij over hun vakgebied. . Het laat bijvoorbeeld zien zien hoe Byzantijnse gebouwen in de Osmaanse tijd verdwijnen of juist in een nieuw aangemeten gedaante blijven voort-bestaan. Of hoe Osmaanse publieke waterkranen, eindpunten van een infrastructuur die in aanleg uit de Romeinse tijd stamt, in de late negen-tiende eeuw door de sultan in ere worden hersteld om symbolisch tegen-wicht te bieden aan de onstuitbare opmars van leidingwater en andere publieke werken.

De verhalen in deze schitterende publicatie laten zien dat de reikwijdte van culturele interactie vaak veel groter is dan je zou denken, zonder dat er duidelijke grenzen te trekken zijn. Zo bouwde een provinciale vorst uit Kommagene in Oost-Anatolië in de Romeinse tijd een monument dat Hellenistische en Perzische elementen zelfbewust met elkaar verbond, waarmee hij blijk gaf van een ongekend kosmopolitisme. Een Nederlandse metselaar die zijn nieuwsgierigheid achternaging, is uitgegroeid tot een wereldautoriteit op het gebied van de Osmaanse architectuur in Zuidoost-Europa. Vanaf zijn oprichting in 1958 is het onderzoeksinstituut gevestigd in de wijk Beyoğlu, een van de histori-sche centra van Istanbul. Daar had het onder de naam Nederlands Histo-risch-Archaeologisch Instituut Istanbul lange tijd onderdak in het Palais de Hollande van de Nederlandse diplomatieke missie. Sinds 2006 huist het, onder de huidige naam en in dezelfde straat, in een gebouw van de Koç Universiteit.In die zestig jaar is het instituut steeds een constante geweest in ont-moetingen tussen Nederlandse en Turkse academici. Voor Nederlandse wetenschappers bood het instituut een uitvalsbasis voor archiefbezoek en veldwerk, en voor Turkse collega’s was de goede wetenschappelijke bibliotheek waarover het instituut beschikt van grote waarde: universiteitsbibliotheken in Turkije hadden vaak niet de middelen om vakliteratuur uit het buitenland aan te schaffen. Zo kwamen vakgenoten Bibliotheek en wetenschappelijke bijeenkomsten zijn nog steeds visitekaartjes van het instituut. Sinds een aantal jaren zijn het vooral ook gezamenlijke onderzoeksprojecten die de context vormen voor ontmoetingen.

Bij een boek dat de wisselwerking tussen culturen en tijdvakken tot onderwerp heeft, past geen chronologische indeling in afgebakende historische periodes. De artikelen in deze bundel zijn daarom gegroepeerd rond vier thema’s die de nadruk leggen op culturele interactie. In het eerste deel, dat over erfgoed gaat, kijken we naar verschillende manieren waarop restanten uit het verleden, of het nu om materiële of immateriële cultuur gaat, in latere tijden voortleven. Het tweede deel bevat artikelen over vernieuwing, over ontwikkelingen op het gebied van cultuur in de brede zin van het woord, van voedsel tot literatuur en wetenschap. Hoe de maatschappij omgaat met diversiteit, en wat voor gevolgen diversiteit kan hebben voor de eigen identiteit van de gemeenschap en haar leden, komt aan de orde in het derde deel. In het vierde en laatste deel ligt het accent juist op nieuwsgierigheid naar en ontmoetingen met ‘de Ander’.Maar hoe rijkgeschakeerd de lijst van onderwerpen ook is, het blijft een kleine selectie uit wat er in Turkije aan interessante zaken te observeren en te onderzoeken is. In zijn totaliteit is dit boek zejer een must voor iedereen die Turkije en zeker Istanbul een warm hart toedraagt.