Verbrande schrijvers

Gelezen door: André Oyen (3553 boeken)

Citaat: "Fascisme is geobsedeerd door ondergang, onderwerping, offervaardigheid, aldus Robert Paxton. Daarom houdt het een elitair geleide cultus van eenheid in ere, kracht en zuiverheid. Besmette auteurs uit Vlaanderen zoals Streuvels, Ernest Claes of Felix Timmermans hebben die opvatting hooguit in simplistische, gereduceerde vorm verwerkt. Rabiate kunstenaars zijn er nauwelijks geweest. "

Verbrande schrijvers is een boek over fascistoïde gedachtegoed in het Vlaams cultureel leven, in het bijzonder in de literatuur tijdens de Duitse overheersing. Het gaat hier wel degelijk over Vlaamse literatoren, want de Nederlandse collaboratie ligt nog een stuk anders.
Waarom hebben Vlaamse schrijvers actief meegewerkt of gesympathiseerd met de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog? Welke rol speelden kerk en koning in hun engagement? Dit boek Verbrande schrijvers, waar heel wat notoire historici, journalisten en literatuurwetenschappers aan meewerkten, tracht de beweegredenen en activiteiten van acht schrijvers die actief deelnamen aan de culturele collaboratie in Vlaanderen te ontleden.

Sommige schrijvers kozen met overtuiging de foute kant: Pol le Roy, Bert Peleman, Ferdinand Vercnocke en Blanka Gyselen. Zij zijn vandaag vrijwel vergeten schrijvers. Anderen lieten zich meeslepen door de sirenenzang van de culturele eigenheid die het nazisme beloofde: Ernest Claes, André Demedts, Filip de Pillecyn en Wies Moens. Schrijvers uit de tweede lijn. Of behoort hun werk niet meer tot de canon omdat ze verkeerd gekozen hadden?

De term culturele collaboratie zelf blijft uitermate problematisch. Dat mag blijken uit het historisch vertoog waarmee de bundel na het inleidend Voor mijter en heerd opent. Ernest Claes komt als een zielige figuur uit dit boek. Toch heeft deze schrijver nochtans Vlaanderen één van zijn grote literaire personages, De witte, bezorgd. Hij is toch wel een schrijver die zelfs nu nog gelezen wordt. Echte harde bewijzen aanbrengen dat Ernest Claes zijn kunst en faam ten dienste van vijandige propaganda stelde kan men nog altijd niet ten volle. Het waren ook ten slotte zéér moeilijke tijden. Zelf beweert hij dat hij joodse mensen heeft geholpen, maar ook daar zijn geen echte bewijzen van terug te vinden.

Dit is zeker een zéér boeiend werk voor historici, literatuurwetenschappers en studenten die deze richtingen volgen. Voor de volslagen leek, lijkt me dit werk wel wat moeilijk. Voor de geïnteresseerden echter heel boeiende leesstof over een periode waar heel wat Vlamingen toch nog altijd liever over zwijgen.