Morgenrood

Gelezen door: André Oyen (3553 boeken)

Citaat: "Ik ben een crack. Een crack ben ik! Ja, ja. En een dromedaris heeft maar één bult. Ik heb hen goed liggen."

Mike is een volkse jongen die niet uit idealisme, maar wel uit gemakzucht en berekening gewetensbezwaarde wordt. Via zijn vader hoopt hij een plaatsje als bediende ergens in een openbare instelling te bemachtigen. Dat valt echter dik tegen, want zijn vader zorgt dat hij in Morgenrood, een tehuis voor mentaal gehandicapten, een job van opvoedershulp krijgt. Die wereld is hem echter totaal onbekend en hij reageert daar ook, zoals te verwachten viel, heel afkerig op. Voor iemand uit zijn milieu zijn deze mensen 'gagakes' waar je niet hardop de draak mee steekt maar wel in het geniep in de vriendenkring. Die vriendenkring bestaat uit jongens die wel allemaal studeren maar toch zweren bij machogedrag en afwijzen van alles wat anders en onbekend is.

Vooral Nico, zoon van een gemeenteraadslid en broer van één van de vrouwelijke gasten van Morgenrood, stelt zich jegens hem zich autoritair op en zet hem aan tot dingen die hij uit zichzelf nooit zou doen. Met Nico en twee andere vrienden neemt hij deel aan een groepsverkrachting, maar op het cruciale moment laat zijn lichaam hem in de steek. Nico gedraagt zich volkomen immoreel, alhoewel hij dat in zijn diepste binnenste waarschijnlijk niet is, en laat zijn vrienden en vriendinnen de meest buitensporige dingen doen. Het vreemde is dat hem dat ook nog probleemloos lukt.

Maar stilaan tracht Mick Nico meer en meer te mijden. Hij begint zelf in te zien dat die jongen helemaal geen goede invloed op hem heeft. Dat dringt pas echt tot hem door als Ines, de vriendin van Nico, hem radicaal afstraft voor zijn aanwezigheid bij de groepsverkrachting. Ondertussen tracht hij zich zo goed en zo kwaad mogelijk aan zijn werksituatie aan te passen. Doordat hij vaak de rebel uithangt vlot dat altijd niet even goed. Toch weet hij zich langzaam in te werken. Zijn houding tegenover de mentaal gehandicapten wordt anders. Ook met zijn collega's leert hij beter om te gaan, al lukt dat de ene dag al beter dan de andere. Zijn zwakke plekken, namelijk onbevredigde seksuele lusten, de omgang met zijn echt-gescheiden ouders en Nico, die een middel zoekt om hem finaal de das om te doen, blijven hem ontzettend irriteren.

En dan barst de bom. Nico daagt hem uit om met het vriendenclubje een joyride uit te voeren. Dat zou gebeuren met de bus van Morgenrood en een aantal gasten van het tehuis. Gelukkig weet Mick op tijd de touwtjes in handen te nemen en de zaak een minder noodlottige afloop te geven.

Met Morgenrood heeft Stefan van den Broeck (Turnhout, 1966) een imponerend debuut afgeleverd. Het is niet direct hét soort proza dat je van een classicus en vertaler van Apuleius, Longos, Sophocles en Shakespeare verwacht, maar het weet wel te overtuigen. Hij laat zijn hoofdpersonages in hun dialect(Turnhouts), hun taaljargon en hun denkwereld funtioneren. Voor iemand die zich niet voldoende in de personages kan inleven moet dit boek enorm choquerend overkomen. Seksististische en racistische uitlatingen zijn schering en inslag en vrij verrregaande sekstoestanden worden gedetailleerd verslagen. Maar dat maakt de personages alleen maar geloofwaardiger en laat het verhaal dan ook enorm beklijven.

In de perstekst wordt er verwezen naar Tox, Trainspotting en The Catcher in the Rye, en daar kan ik het wel mee eens zijn. Toch vind ik als er absoluut moet vergeleken worden een verwijzing naar Het blije lijden van Alex Rosseels ook wel op zijn plaats. Er zitten verschillende generaties tussen, maar het weergeven van eenzaamheid, opstandigheid en veroordeling van een egoistische maatschappij gebeurt op een gelijkaardige wijze. Het enige verschil is misschien dat het hoofdpersonage uit Morgenrood zich niet goed voelt in die wereld van branie schoppen, stoerdoenerij, ongecontroleerd omgaan met alcohol, peppillen en brute seks. Hij wil het anders aanpakken.
Een heel mooi voorbeeld daarvan is dat hij de diagnoses van de gasten gaat opschrijven om later in een medisch woordenboek te kunnen opzoeken wat er allemaal mis is met die mensen. Het is voor hem een eerste stap naar de realteit van hun wereld.

Stefaan van den Broeck was dienstweigeraar en werkte ook in een tehuis voor mentaal gehandicapten. Dat is trouwens duidelijk merkbaar want de toestanden die hij hier weliswaar wat karikaturaal weergeeft, zijn zeer herkenbaar. Hij geeft een goed beeld van de diversiteit in het denken en handelen van opvoeders en opvoedsters, wat soms aanleiding geeft tot grote interne conflicten. Ook heeft hij een duidelijke kijk op wat er op politiek en sociaal vlak misloopt met betrekking van de gezondheidszorg, de gehandicaptenzorg in het bijzonder. De auteur weet zijn verhaal verbazend knap op te bouwen en te bevolken met sterk geschetste en herkenbare personages.