Gelezen door: André Oyen (3553 boeken)

Citaat: "Atijd, elke nacht, kwam ik wel een paar gekken tegen; meestal mensen op de drempel van het gekkenhuis of het ziekenhuis, alcoholisten en zwervers. Er zijn in Parijs duizenden van deze mensen."

De Russische schrijver Gatjo Gazdanov (1903-1971) had zijn land al in 1920 verlaten, zodat zijn hele schrijverscarrière zich in de emigratie heeft afgespeeld. Hij woonde en werkte in Parijs, bleef altijd in het Russisch schrijven en werd vooral bekend met zijn roman 'Een avond met Claire.' De laatste tijd neemt de populariteit van Gazdanov vrij plotseling toe. In Rusland verscheen een editie van zijn verzameld werk in vijf delen, en romans van hem worden overal vertaald. 'Het fantoom van Alexander Wolf' (2013) baarde bij ons veel opzien.

In het nu verschenen 'Nachtwegen' beschrijft Gazdanov het duidelijk op eigen ervaringen gebaseerde leven van een Russische taxichauffeur, een Russische balling in de jaren dertig in Parijs. Het is een fraaie beschrijving van diens nachtelijke ontmoetingen met aan lager wal geraakte emigranten en prostituees. De roman is gebaseerd op Gazdanovs eigen ervaringen, hij was naast havenarbeider, schoonmaker bij de spoorwegen en automonteur in de Citroën-fabriek ook taxichauffeur. Een typisch emigrantenbaantje, want de collega’s die Gazdanov beschrijft, zijn vaak ook Russische émigrés, intellectuelen soms.

Taxichauffeur lijkt me ook hét beroep voor een schrijver. Alle rangen en standen komen immers voorbij, De aantrekkelijkheid van de roman ligt dan ook in de eerste plaats in de personages die Gazdanov – onderkoeld – observeert, levens die veelal als bijna uitgebrande kaarsen zijn. Prostituees, pooiers, zwervers, gekken, dronkaards, zij zijn het die het vaakst voorbij komen in de cafés en op de straten van nachtelijk Parijs, Waar het lot een schoonheid spottend in een oude vrouw veranderde, rijken in armen, achtenswaardige lieden in beroepsbedelaars – en dat met verbluffende, ongelooflijke perfectie. Zijn lange, melancholische zinnen meanderen over de pagina en brengen de lezer (natuurlijk ook met dank aan Arie van der Ent, die het Russisch naar perfect leesbaar Nederlands heeft vertaald) in eenzelfde soort bui als zijn eerder vertaalde romans.

Gazdanov zijn thema's in deze roman zijn toeval, verbeeldingskracht, werkelijkheid, sensualiteit, en vluchtigheid. Het zijn ook de thema's van een gebroken, geknakt leven. Nachtwegen wordt vooral door deze thema's gedragen en niet zozeer door een zorgvuldig uitgezette plot. We komen van alles te weten over de mensen die de taxichauffeur tegenkomt, zowel in Parijs als in zijn vroegere leven in Rusland.

Net als in Gazdanovs eerdere romans speelt de revolutie van 1917 en de daaropvolgende burgeroorlog een belangrijke, zelfs een levensveranderende rol. Uit 'Het fantoom' van Alexander Wolf en 'Een avond bij Claire' bleek al dat emigratie een moeilijk proces is, en uit 'Nachtwegen' blijkt dat nog weer eens. Ditmaal verwerkte Gazdanov zijn ervaringen niet in een dicht gecomponeerde roman, maar schilderde hij een melancholisch beeld van een ontwortelde Rus. Ik kreeg de indruk dat ik in een gigantisch laboratorium leefde, waar geëxperimenteerd werd met de vormen van menselijk bestaan.

Gelezen door: Rony Borghart (107 boeken)

Citaat: "Ik kende een oude econoom, een aanhanger van klassieke en archaïsche concepten; het was een aardige man, hij speelde uren met zijn kleinkinderen, kon het heel goed met de jeugd vinden, maar was volkomen onverzoenlijk waar het zijn begrip van de economische structuur van de maatschappij betrof, die naar hem toescheen geregeerd werd door altijd dezelfde grondwetten, die in hun uitwerking in de verte deden denken aan de grammatica van een of andere niet-bestaande taal. Een van die wetten was volgens hem de omineuze wet van vraag en aanbod; en hoeveel voorbeelden ik ook voor hem aandroeg die deze onderuithaalden, de oude baas wilde niet erkennen dat deze wet in twijfel kon worden getrokken - en uiteindelijk zei hij in complete wanhoop en bijna met tranen in zijn stem tegen mij:" Begrijpt u toch, mijn jonge vriend, dat ik daar niet in mee kan gaan. Dat zou een streep zetten onder mijn wetenschappelijk werk van veertig jaar.""

Na de Russische revolutie emigreert Gazdanov in 1920 naar Parijs. In de jaren dertig is hij er taxichauffeur en werkt uitsluitend ’s nachts. Het boek is geen verhaal, maar een geromantiseerd relaas van zijn ontmoetingen en de gebeurtenissen die hij meemaakt. Autobiografisch. De lezer maakt kennis met de duistere kant van de stad, de prostitutie, het alcoholisme, bedrog en armoede. Het boek is een verweving van de levensloop van een aantal personages die hij in deze periode gekend heeft, gekruid met anekdotes over figuren die maar éénmalig verschijnen.

Maak kennis met: - Een rijke courtisane die haar fortuin verliest en eindigt als een oude hoer is bittere armoede. - Met een universitair met grote kennis van talen, literatuur en filosofie die zijn gezin verliet en zijn leven doorbrengt met witte wijn aan de toog. - Met het hoertje Susanne met de gouden tand die uiteindelijk een man vindt en huwt. - Met een jonge, bloedmooie, domme prostitué die een afschuw heeft voor seks met mannen. - Met de verarmde Russische adel en ex hoogwaardigheidsbekleders die in ballingschap leven - Met nog veel meer…

Een hard, intriest document dat verteld wordt door een vergeten grootmeester van de Russische literatuur.